Shloka 11
Saṃjaya’s Warning to Dhṛtarāṣṭra: Accountability, Alliance-Shift, and the Pāṇḍava Strategic Edge
राजन! पाण्डवलोग जब द्यूतक्रीड़ामें छले गये और हारकर वनमें जाने लगे, उस समय आप बच्चोंकी तरह बार-बार मुसकराकर अपनी प्रसन्नता प्रकट कर रहे थे ।। प्रवर्षत: शरत्रातानर्जुनस्य शितान् बहून् । अप्यर्णवा विशुष्येयु: कि पुनर्मासयोनय:,जब अर्जुन असंख्य तीखे बाणसमूहोंकी वर्षा करने लगेंगे, उस समय समुद्र भी सूख जा सकते हैं, फिर हाड़-मांसके शरीरोंसे पैदा हुए प्राणियोंकी तो बात ही क्या है?
sañjaya uvāca |
rājan! pāṇḍavāḥ yadā dyūtakrīḍāyāṁ chālitāḥ parājitāś ca vanaṁ gantum ārabdhāḥ, tadā tvaṁ bālakavad bhūyaḥ bhūyaḥ smayamānaḥ svāṁ prītīṁ prakaṭayasi ||
pravṛṣataḥ śaratrātān arjunasya śitān bahūn |
apy arṇavā viśuṣyeyuḥ kiṁ punar māṁsayonayaḥ ||
قال سنجيا: «أيها الملك! حين خُدِعَ أبناء باندو في لعبة النرد، ولما خسروا كانوا يهمّون بالمسير إلى الغابة، ظللتَ تبتسم مرة بعد مرة كالصبي، مُظهِرًا سرورك جهارًا. ولكن حين يبدأ أرجونا أن يُمطر وابلًا بعد وابل من السهام الحادّة التي لا تُحصى، فحتى البحار قد تجفّ—فكيف بالكائنات المولودة من لحمٍ ودم!»
संजय उवाच
Educational Q&A
Gloating over injustice (the Pandavas being cheated and exiled) is morally corrosive and invites grave consequences; Sanjaya warns that the wrong done will return as overwhelming destruction in war, symbolized by Arjuna’s unstoppable arrow-volley.
Sanjaya rebukes Dhritarashtra for having shown childish delight when the Pandavas were tricked in the dice game and sent to the forest, and he foretells the devastating power of Arjuna in the coming conflict—so great that even oceans could ‘dry up,’ let alone mortal bodies.