Shloka 34
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
कुर्वन् रथान् विपुरुषान् विसारथिहयध्वजान् । आरुज न् पुरुषव्याप्रो रथिन: सादिनस्तथा,संजय! वह पुरुषसिंह भीम रथोंको रथी, सारथि, अश्व तथा ध्वजाओंसे शून्य कर देगा एवं रथियों और घुड़सवारोंके अंग-भंग कर डालेगा। जैसे गंगाजीका बढ़ता हुआ वेग जलमय प्रदेशमें स्थित हुए नाना प्रकारके तटवर्ती वृक्षोंको गिराकर नष्ट कर देता है, उसी प्रकार भीम युद्धभूमिमें आकर मेरे पुत्रोंकी सेनाका संहार कर डालेगा
dhṛtarāṣṭra uvāca |
kurvan rathān vipuruṣān visārathihayadhvajān |
ārujan puruṣavyāpro rathinaḥ sādinastathā, sañjaya |
قال دِهْرِتَرَاشْتْرَا: «يا سَنْجَايَا، إنّ بهيما، ذلك الرجل الجبّار، إذا أجهد نفسه في القتال جعل المركبات خاوية من المقاتلين—مجرّدة من السائق والخيول والرايات—وسيحطّم أطرافَ مقاتلي المركبات والفرسان وقوّتهم. وكما أنّ تيّار الغانغا إذا انتفخ واندفع في أرضٍ مغمورة بالماء اقتلع ودمّر شتّى الأشجار على الضفاف، كذلك بهيما، إذا دخل ساحة الحرب، سيجلب الهلاك لجيش أبنائي.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral psychology of impending war: when adharma-driven choices harden into conflict, even the powerful cannot escape the consequences. Dhṛtarāṣṭra’s fear reflects awareness that injustice toward the Pāṇḍavas will invite overwhelming retribution, embodied in Bhīma’s unstoppable force.
Dhṛtarāṣṭra, speaking to Sañjaya, predicts Bhīma’s battlefield devastation—chariots left empty of fighters and stripped of charioteer, horses, and banner, with chariot-warriors and cavalry broken. He reinforces the prediction with a simile: Bhīma’s onslaught will be like the rising Gaṅgā uprooting riverside trees.