Shloka 42
Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)
Devanagari script
शिशुभिद्दुर्जयै: संख्ये द्रौपदेयैर्महात्मभि: । आशीविषसमस्पर्श: पाण्डवा अभ्ययुञ्जत,द्रौपदीके महामना पुत्र देखनेमें बालक होनेपर भी समरभूमिमें दुर्जय हैं। उन्हें छेड़ना विषधर सर्पोको छू लेनेके समान है। उनके बलपर भी पाण्डव आपलोगोंसे भिड़नेकी तैयारी कर रहे हैं
Translation
إن أبناء دروبدي—أصحاب النفوس العظيمة—وإن بدوا صغارًا في المنظر، فهم في ساحة القتال عصيّون على الغلبة. ومَن يثيرهم فكأنما مسَّ أفعى سامة. وبالاعتماد على بأسهم، فإن الباندافا يستعدّون لمناجزتكم.
Word by Word
शिशुभिःby the youths/children
शिशुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootशिशु
FormMasculine, Instrumental, Plural
दुर्जयैःby the unconquerable
दुर्जयैः:
Karana
TypeAdjective
Rootदुर्जय
FormMasculine, Instrumental, Plural
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंख्या
FormFeminine, Locative, Singular
द्रौपदेयैःby the sons of Draupadī
द्रौपदेयैः:
Karana
TypeNoun
Rootद्रौपदेय
FormMasculine, Instrumental, Plural
महात्मभिःby the great-souled
महात्मभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
आशीविष-सम-स्पर्शःwhose touch is like that of a venomous serpent
आशीविष-सम-स्पर्शः:
Karta
TypeAdjective
Rootआशीविषसमस्पर्श
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डवाःthe Pāṇḍavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
अभ्ययुञ्जतjoined/engaged (in battle); attacked
अभ्ययुञ्जत:
TypeVerb
Rootयुज्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes