Shloka 15
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Brahmacarya and the Formless Brahman
Udyoga Parva 44
एतत् समृद्धमप्यूर्थ्य तपो भवति केवलम् | सत्त्वात् प्रच्यवमानानां संकल्पेन समाहितम्,जो (वैराग्यकी कमीके कारण) सत्त्वसे भ्रष्ट हो गये हैं, ऐसे मनुष्योंके दिव्य लोकोंकी प्राप्तिके संकल्पसे संचित किया हुआ यह इन्द्रियनिग्रहरूप तप समृद्ध होनेपर भी केवल ऊर्ध्वलोकोंकी प्राप्तिका कारण होता है [मुक्तिका नहीं]
etat samṛddham apy ūrdhvya tapaḥ bhavati kevalam | sattvāt pracyavamānānāṁ saṅkalpena samāhitam ||
قال ساناتسوجاتا: «حتى إذا غدت هذه التَّقشّفات—المتمثّلة في كفِّ الحواس—وافرةً مكتملة، فإنها لا تكون إلا وسيلةً لبلوغ العوالم العليا، إذا جُمِعت وحُفِظت بعزمٍ مقصود لدى من سقطوا عن sattva لافتقارهم إلى vairāgya. فثمرتها صعودٌ إلى السماوات، لا mokṣa (التحرّر).»
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Austerity based on sense-restraint can be powerful, but if it is driven by intention for heavenly reward—especially in one who has slipped from sattvic clarity due to lack of dispassion—it produces only higher-world attainment, not liberation.
In Sanatsujāta’s instruction to Dhṛtarāṣṭra, he distinguishes between spiritually liberating discipline and merit-producing discipline: the same outward practice (tapas/indriya-nigraha) yields different results depending on inner quality (sattva) and motive (saṅkalpa).