Shloka 15
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
सनत्युजात उवाच क्रोधादयो द्वादश यस्य दोषा- स्तथा नृशांसानि दशत्रि राजन् | धर्मादयो द्वादशैते पितृणां शास्त्रे गुणा ये विदिता द्विजानाम्,सनत्सुजातने कहा--राजन्! तपस्याके क्रोध आदि बारह दोष हैं तथा तेरह प्रकारके नृशंस मनुष्य होते हैं। मन्वादिशास्त्रोंमें कथित ब्राह्मणोंके धर्म आदि बारह गुण प्रसिद्ध हैं
sanatsujāta uvāca |
krodhādayo dvādaśa yasya doṣās tathā nṛśaṃsāni daśa trī rājan |
dharmādayo dvādaśaite pitṝṇāṃ śāstre guṇā ye viditā dvijānām ||
قال ساناتسوجاتا: «أيها الملك، للتبس اثنا عشر عيبًا أولها الغضب، ولدى الناس ثلاث عشرة صورة من القسوة (nṛśaṃsatā). وفي تعاليم الآباء ذوي السلطان، تُعرَف لدى “ذوي الولادتين” اثنتا عشرة فضيلة أولها الدَّرْمَا. فبمعرفتها ينبغي ترك العيوب وتنمية الفضائل.»
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta contrasts two moral lists: vices (doṣas) beginning with anger and virtues (guṇas) beginning with dharma, urging the listener—especially a ruler—to reject cruelty and cultivate the śāstrically approved virtues known among the initiated.
In the Udyoga Parva’s Sanatsujāta-upākhyāna, the sage instructs the king (Dhṛtarāṣṭra) on ethical discipline and right conduct, framing the coming political crisis through inner reform: mastering anger and cruelty and adhering to dharma-based virtues.