Shloka 29
Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
तस्य सम्यक् समाचारमाहुर्वेदविदो जना: । नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्माभ्यन्तरं जनम्,ब्राह्मणके सम्यक् आचारकी वेदवेत्ता पुरुष प्रशंसा करते हैं, किंतु जो धर्मपालनमें बहिर्मुख है, उसे अधिक महत्त्व नहीं देना चाहिये। जो (निष्कामभावपूर्वक) धर्मका पालन करनेसे अन्तर्मुख हो गया है, ऐसे पुरुषको श्रेष्ठ समझना चाहिये। जैसे वर्षा-ऋतुमें तृण- घास आदिकी बहुतायत होती है, उसी प्रकार जहाँ ब्राह्मणके योग्य अन्न-पान आदिकी अधिकता मालूम पड़े, उसी देशमें रहकर वह जीवननिर्वाह करे। भूख-प्याससे अपनेको वष्ट नहीं पहुँचावे
tasya samyak samācāram āhur vedavido janāḥ | nainaṁ manyeta bhūyiṣṭhaṁ bāhyābhyantaraṁ janam |
قال ساناتسوجاتا: «إنّ العارفين بالڤيدا يثنون على سلوكه ويعدّونه سلوكًا قويمًا حقًّا. غير أنّه لا ينبغي أن يُعظَّم المرء لمجرّد العلامات الظاهرة أو الاعتبارات الاجتماعية—خارجية كانت أم داخلية—إذا كان معرضًا عن ممارسة الدَّرما ذاتها. بل الأَولى والأفضل هو من توجّه إلى باطنه بفضل مراعاة الدَّرما بلا غرضٍ ولا طلبِ ثمرة.»
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
True worth is not determined by outward identifiers or mere reputation; the superior person is one who is inwardly aligned with dharma through sincere, selfless practice, as affirmed by Veda-knowers.
In the Udyoga Parva dialogue, Sanatsujāta instructs the listener on ethical discernment: even if learned people praise someone’s ‘proper conduct,’ one must prioritize genuine dharmic orientation over external or merely formal qualities.