Shloka 20
Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
सनत्युजात उवाच दोषो महानत्र विभेदयोगे हानादियोगेन भवन्ति नित्या: । तथास्य नाधिक्यमपैति किंचि- दनादियोगेन भवन्ति पुंस:,सनत्सुजातने कहा--तुम्हारे इस प्रश्नके अनुसार जीव और ब्रह्मका विशेष भेद प्राप्त होता है, जिसे स्वीकार कर लेनेपर वेदविरोधरूप महान् दोषकी प्राप्ति होती है। अतएव अनादि मायाके सम्बन्धसे जीवोंका कामसुख आदिसे सम्बन्ध होता रहता है। ऐसा होनेपर भी जीवकी महत्ता नष्ट नहीं होती; क्योंकि मायाके सम्बन्धसे जीवके देहादि पुनः उत्पन्न होते रहते हैं
sanatsujāta uvāca | doṣo mahān atra vibheda-yoge hānādi-yogena bhavanti nityāḥ | tathāsya nādhikyam apaiti kiñcid anādi-yogena bhavanti puṃsaḥ ||
قال سَنَتْسُوجَاتَا: «تنشأ هنا زلّة عظيمة إن أُصِرَّ على مذهب الفصل المطلق؛ إذ بالاقتران بالخسارة وما شابهها تبدو تلك الأحوال كأنها دائمة. ومع ذلك فإن سموَّ الإنسان الحقيقي لا ينقص قيد أنملة؛ لأن هذه الأحوال إنما تعرض للكائنات المتجسدة بسبب اقترانٍ لا بداية له».
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta warns that asserting an absolute, final separation (vibheda) between the self and the highest reality leads to a serious doctrinal error. The changing states of loss, pleasure, and other conditions belong to the realm of beginningless association (anādi-yoga)—i.e., conditioned embodiment—while the self’s intrinsic excellence is not truly reduced.
In the Udyoga Parva’s Sanatsujātīya discourse, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on spiritual knowledge. Here he addresses a metaphysical doubt about difference and identity, explaining that worldly afflictions seem persistent due to beginningless conditioning, yet they do not touch the essential greatness of the self.