Shloka 69
Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum
Udyoga-parva 35
रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम् । दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव न बुध्यन्ते धनभोगान् न सौख्यम्,रोगसे पीड़ित मनुष्य मधुर फलोंका आदर नहीं करते, विषयोंमें भी उन्हें कुछ सुख या सार नहीं मिलता। रोगी सदा ही दुःखी रहते हैं; वे न तो धनसम्बधी भोगोंका और न सुखका ही अनुभव करते हैं
rogārditā na phalāny ādriyante na vai labhante viṣayeṣu tattvam | duḥkhopetā rogiṇo nityam eva na budhyante dhanabhogān na saukhyam ||
يلاحظ فيدورا: «إن المبتلين بالمرض لا يلتذّون حتى بالثمار الحلوة، ولا يجدون حقيقةً في متع الحواس. فالمريض يعيش دائمًا تحت ثقل المعاناة؛ فلا يدرك حقًّا لذّاتٍ يشتريها المال، ولا يذوق سعادةً صادقة».
विदुर उवाच
Educational Q&A
Illness can nullify the appeal and even the perceived ‘essence’ of worldly pleasures; therefore, wealth and sense-enjoyments are not reliable foundations for happiness, and one should cultivate a steadier, dharmic understanding of well-being.
In Udyoga Parva, Vidura is giving moral counsel (nīti) in a tense pre-war context, using the example of the sick person to illustrate how external pleasures fail when inner conditions—like health and peace—are disturbed.