Shloka 49
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् । अवेक्षेरन् धार्तराष्ट्रा: समक्ष॑ मां च प्राप्त कुरव: पूजयेयु:,मैं वहाँ जाकर शुक्रनीतिके अनुसार धर्म और अर्थसे युक्त ऐसी बातें कहूँगा, जो हिंसावृत्तिको दबानेवाली होंगी। क्या धृतराष्ट्रके पुत्र मेरी उन बातोंपर विचार करेंगे? क्या कौरवगण अपने सामने उपस्थित होनेपर मेरा सम्मान करेंगे?
api me vācaṃ bhāṣamāṇasya kāvyāṃ dharmārāmām arthavatīm ahiṃsrām | avekṣeran dhārtarāṣṭrāḥ samakṣaṃ māṃ ca prāpta kuravaḥ pūjayeyuḥ ||
حين أتكلّم—مُرسِلًا خطابًا محكم الصياغة بليغ الإقناع، يأنس بالدَّرما، ويؤتي ثمرةً في الأَرثا، ويكبح العنف—هل سيتأمّل أبناءُ دِهرتراشترا كلامي حقًّا؟ وحين أمثل بين أيديهم، هل يكرّمني الكورو في حضرتهم؟
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even an eloquent and ethically grounded message—aligned with dharma and practical artha, and aimed at restraining violence—may fail if the listener lacks receptivity. The verse highlights the moral responsibility of rulers to reflect on wise counsel and to honor legitimate envoys.
Vāyudeva anticipates going before the Kuru side to speak in a persuasive, dharma-centered, non-violent manner. He doubts whether Dhṛtarāṣṭra’s sons will seriously consider his counsel and whether the Kurus will show him due respect upon his arrival.