Shloka 2
अम्बायाः तपोदीक्षा–रुद्रवर–आत्मदाहः
Amba’s Ascetic Vow, Rudra’s Boon, and Self-Immolation
इष्वस्त्रै चैव राजेन्द्र द्रोणशिष्यो बभूव ह । तस्य माता महाराज राजानं वरवर्णिनी,राजेन्द्र! धनुर्विद्याके लिये शिखण्डी द्रोणाचार्यका शिष्य हुआ। महाराज! शिखण्डीकी सुन्दरी माताने राजा द्रुपदको प्रेरित किया कि वे उसके पुत्रके लिये बहू ला दें। वह अपनी कन्याका पुत्रके समान ब्याह करना चाहती थी। ट्रुपदने देखा, मेरी बेटी जवान हो गयी तो भी अबतक स्त्री ही बनी हुई है (वरदानके अनुसार पुरुष नहीं हो सकी), इससे पत्नीसहित उनके मनमें बड़ी चिन्ता हुई
iṣv-astraiś caiva rājendra droṇaśiṣyo babhūva ha | tasya mātā mahārāja rājānaṃ varavarṇinī ||
قال بهيشما: «أيها الملك، إنّ شيخاندِن صار حقًّا تلميذًا لدرونا في رمي السهام واستعمال السلاح. وأمّه—وهي سيدة جليلة—حثّت الملك دروبادا على أن يلتمس لولده عروسًا، لأنها أرادت أن يُعقد الزواج كما يُعقد لابنٍ ذكر.» غير أنّ دروبادا رأى أنّ ولده، وإن بلغ مبلغ الشباب، ما زال على هيئة الأنثى وفق العطية المقرّرة ولم يتحوّل إلى ذكر؛ فاستبدّ به وبالملكة قلقٌ عظيم.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic weight of preparation and social duty: martial competence is acquired through disciplined discipleship (Śikhaṇḍin training under Droṇa), while royal households also feel compelled to secure socially recognized status through marriage arrangements—showing how personal identity, duty, and public order intersect in epic ethics.
Bhīṣma narrates that Śikhaṇḍin trained under Droṇa in weapons. Then Śikhaṇḍin’s mother urges the king (contextually Drupada) to bring a bride for her child, seeking a marriage arranged as for a son—setting up the later complications around Śikhaṇḍin’s identity and the political consequences.