Shloka 13
अम्बायाः तपोदीक्षा–रुद्रवर–आत्मदाहः
Amba’s Ascetic Vow, Rudra’s Boon, and Self-Immolation
कृतदार: शिखण्डी च काम्पिल्यं पुनरागमत् | ततः सा वेद तां कनन््यां कज्चित् काल स्त्रियं किल,नृपश्रेष्ठी हिरण्यवर्माकी पुत्री भी युवावस्थाको प्राप्त थी। इधर टद्रुपदकी कन्या शिखण्डिनी भी पूर्ण युवती हो गयी थी। विवाहकार्य सम्पन्न हो जानेपर पत्नीसहित शिखण्डी पुनः काम्पिल्य नगरमें आया। दशार्णराजकी कन्याने कुछ ही दिनोंमें यह समझ लिया कि शिखण्डी तो स्त्री है
kṛtadāraḥ śikhaṇḍī ca kāmpilyaṃ punar āgamat | tataḥ sā veda tāṃ kanyāṃ kaścit kālaḥ striyaṃ kila |
فلما تمّ عقد الزواج، عاد شيخَنْدي إلى كامبيليا ومعه زوجته. وبعد حين أدركت تلك الفتاة الحقيقة—إذ كان شيخَنْدي في الواقع امرأة. وتُبرز هذه الحادثة ما ينشأ من ضيقٍ أخلاقي حين تُؤدَّى الشعائر الاجتماعية تحت ستر الخداع، وكيف يمتحن هذا السترُ لا محالة الثقةَ وواجبَ الزوجية ومسؤوليةَ الملوك.
दुपद उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that actions performed under concealment—especially in socially binding rites like marriage—create ethical tension and instability. Truth, trust, and responsibility (of individuals and kings) become central, and hidden realities tend to surface, forcing a reckoning with dharma.
Śikhaṇḍī, now married, returns with his wife to Kāmpilya. After some time, the bride realizes that Śikhaṇḍī is actually a woman (Śikhaṇḍinī by birth), setting up the ensuing conflict and the need for resolution.