Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel

अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानामभूद्‌ बलम्‌ | अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणामभूद्‌ बलम्‌,पाण्डवोंकी सेना केवल सात अक्षौहिणी थी और कौरवोंके पक्षमें ग्यारह अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हो गयी थीं

akṣauhiṇyastu saptaiva pāṇḍavānām abhūd balam | akṣauhiṇyo daśaikā ca kauravāṇām abhūd balam ||

قال فايشَمبايانا: إن قوة الباندافا العسكرية لم تبلغ إلا سبع akṣauhiṇī، بينما بلغت قوة الكاورافا إحدى عشرة akṣauhiṇī. وهكذا، في الحرب الدانية، كان الطرف الذي استولى على المملكة هو نفسه صاحب الحشد الأكبر—ميزة ظاهرة تُبرز بحدةٍ أشد السؤال الأخلاقي: أين يقف الدهرما حقاً.

अक्षौहिण्यःarmies (akṣauhiṇīs)
अक्षौहिण्यः:
Karta
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी
FormFeminine, Nominative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सप्तseven
सप्त:
TypeAdjective
Rootसप्त
FormFeminine, Nominative, Plural
एवonly/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पाण्डवानाम्of the Pāṇḍavas
पाण्डवानाम्:
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Plural
अभूत्was/became
अभूत्:
TypeVerb
Rootभू
FormAorist (luṅ), 3rd, Singular
बलम्strength/army-force
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Nominative, Singular
अक्षौहिण्यःarmies (akṣauhiṇīs)
अक्षौहिण्यः:
Karta
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी
FormFeminine, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदश
FormFeminine, Nominative, Plural
एकाone (additional)
एका:
TypeAdjective
Rootएक
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कौरवाणाम्of the Kauravas
कौरवाणाम्:
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Genitive, Plural
अभूत्was/became
अभूत्:
TypeVerb
Rootभू
FormAorist (luṅ), 3rd, Singular
बलम्strength/army-force
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
K
Kauravas
A
akṣauhiṇī (military division)

Educational Q&A

Numerical strength is not the sole measure of legitimacy: the verse highlights an imbalance of forces to frame the larger Mahābhārata inquiry—whether dharma depends on power or stands independent of it.

In the war-preparation context of the Udyoga Parva, Vaiśampāyana reports the assembled forces: the Pāṇḍavas have seven akṣauhiṇīs, while the Kauravas have eleven, indicating the Kauravas’ superior military aggregation before Kurukṣetra.