Shloka 5
Udyoga Parva, Adhyāya 13: Śacī’s Delay, Deva-Counsel, and Indra’s Purification
न हि विज्ञायते शक्र: कि वा प्राप्त: क्व वा गत: । तत्त्वमेतत् तु विज्ञाय यदि न ज्ञायते प्रभो,“अभी यह पता नहीं है कि देवेन्द्र किस अवस्थामें पड़े हैं? अथवा कहाँ चले गये हैं? प्रभो! इसका ठीक-ठीक पता लगानेपर यदि कोई बात मालूम नहीं हो सकी, तो मैं आपकी सेवामें उपस्थित हो जाऊँगी। यह मैं आपसे सत्य कहती हूँ।” इन्द्राणीके ऐसा कहनेपर नहुषको बड़ी प्रसन्नता हुई
na hi vij yate bakra 25 ki v prpta 25 kva v gata 25 | tattvam etat tu vijya yadi na jyate prabho ||
حقًّا لا يُعرَف أين مضى شَكْرَةُ (إندرا)، ولا في أيِّ حالٍ هو الآن. يا مولاي، إن أنا تحرّيتُ حقيقةَ هذا الأمر فلم يُكشَف لي شيء، فسأمثل بين يديك في خدمتك—وهذا أقوله لك صدقًا. فلمّا سمِع نَهُوشَةُ كلامَ إندراني على هذا النحو، غمرته سعادةٌ عظيمة.
शल्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between truth-seeking and manipulation: a claim of investigating the truth (tattva) is used to manage power dynamics, showing how speech and promises can be deployed strategically in situations of coercion.
Indra is unaccounted for, and the speaker addresses a lord (contextually, Nahusha). Indrani indicates that if, after inquiry, Indra's whereabouts cannot be known, she will come into the lord's service. This statement pleases Nahusha, advancing the episode where Nahusha seeks to compel Indrani while Indra remains hidden.