Shloka 13
उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्
Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly
Devanagari script
ध्वजाडुकुशपताकाडू-क॑ दक्षिणं ते सुदक्षिण: । स्कन्धे निक्षिपतां बाहुं शान्तये भरतर्षभ,“भरतश्रेष्ठ! उत्तम दक्षिणा देनेवाले युधिष्ठिर ध्वजा, अंकुश और पताकाओंके चिह्नसे सुशोभित अपनी दाहिनी भुजाको जगत्में शान्ति स्थापित करनेके लिये तुम्हारे कंधेपर रखें
Translation
يا أكرمَ آلِ بهاراتا! ليضعْ يودهيشثيرا، واهبُ الدكشِنا الأسمى، ذراعَه اليمنى الموشّاة بعلامات الراية والمِعْوَل (الأَنْكوشا) واللواء على كتفك، ابتغاءَ إرساءِ السِّلم في العالم.
Word by Word
ध्वजाङ्कुशपताकाढ्यःone adorned with marks of banner, goad and flag
ध्वजाङ्कुशपताकाढ्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootध्वज + अङ्कुश + पताका + आढ्य
FormMasculine, Nominative, Singular
दक्षिणम्right (side/arm)
दक्षिणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदक्षिण
FormNeuter, Accusative, Singular
तेyour
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
सुदक्षिणःvery generous; giving excellent gifts
सुदक्षिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootसु + दक्षिण
FormMasculine, Nominative, Singular
स्कन्धेon (the) shoulder
स्कन्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्कन्ध
FormMasculine, Locative, Singular
निक्षिपताम्let (them) place; let (him) lay
निक्षिपताम्:
Karta
TypeVerb
Rootनि + क्षिप्
FormImperative, Third, Plural
बाहुम्arm
बाहुम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Accusative, Singular
शान्तयेfor peace
शान्तये:
Sampradana
TypeNoun
Rootशान्ति
FormFeminine, Dative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत + ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes