Shloka 35

Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana

Keśava-vākya aftermath

Devanagari script

पृथक्‌ च विनिविष्टानां धर्म धीरो<नुरुध्यते । मध्यमो<र्थ कलिं बाल: काममेवानुरुध्यते,“पृथक्‌-पृथक्‌ स्थित हुए धर्म, अर्थ और काममेंसे किसी एकको चुनना हो तो धीर पुरुष धर्मका ही अनुसरण करता है, मध्यम श्रेणीका मनुष्य कलहके कारणभूत अर्थको ही ग्रहण करता है और अधम श्रेणीका अज्ञानी पुरुष कामको ही पाना चाहता है

Transliteration

pṛthak ca viniviṣṭānāṃ dharma dhīro'nurudhyate | madhyamo'rtha-kaliṃ bālaḥ kāmam evānurudhyate ||

Translation

قال فايشَمبايانا: «إذا افترقت الدارما (dharma) والأرثا (artha) والكاما (kāma) واضطر المرء إلى اختيار واحدة، اتّبع الحكيم الثابت الدارما. وأما المتوسط فيأخذ الأرثا—وكم تكون بذرةً للخصام. وأما الجاهل الوضيع فلا يطلب إلا الكاما.»

Word by Word

{'pṛthak''separately, apart', 'viniviṣṭānām': 'of those that are set/placed (distinctly)

here, of the aims set apart', 'dharma''righteous duty

right conduct', 'dhīraḥ''steadfast, wise, self-possessed person', 'anurudhyate': 'follows, adheres to, aligns oneself with', 'madhyamaḥ': 'middling, of intermediate grade', 'arthaḥ': 'wealth, power, advantage

material interest', 'kaliḥ / kaliṃ''strife, quarrel, discord (also the age/personification of Kali)

hereconflict-causing principle', 'bālaḥ': 'childish, ignorant, foolish person', 'kāmaḥ': 'desire, pleasure, sensual enjoyment', 'eva': 'only, indeed (emphatic)'}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

dharma

artha

kāma

kali (as strife)

Verse Rasa (Emotional Essence)