Shloka 30
Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana
Keśava-vākya aftermath
को हि शक्रसमान् ज्ञातीनतिक्रम्यप महारथान् । अन्येभ्यस्त्राणमाशंसेत् त्वदन्यो भुवि मानव:,“इस भूतलपर तुम्हारे सिवा दूसरा कौन मनुष्य है, जो इन्द्रके समान पराक्रमी एवं महारथी बन्धु-बान्धवोंको त्यागकर दूसरोंसे अपनी रक्षाकी आशा करेगा?
ko hi śakra-samān jñātīn atikramya mahā-rathān | anyebhyas trāṇam āśaṃset tvad-anyo bhuvi mānavaḥ ||
قال فايشَمبايانا: «فمن على ظهر الأرض، غيرك أنت، يتجاوز قرابته—أولئك المَهارَثَة، فرسان العربات العظام، المساوين لإندرا بأساً—ثم يرجو الحماية من سواهم؟ إن هذا السؤال يفضح الحمق الأخلاقي: ترك السند الطبيعي والواجب، وطلب الملجأ في غير موضعه، عاراً وتهوّراً، مع أن الأقارب الأقوياء حاضرون.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
One should not disregard one’s own rightful supports—especially powerful and duty-bound relatives—and then expect safety from outsiders; ethically and practically, abandoning kin and obligations is portrayed as blameworthy and irrational.
Vaiśampāyana frames a pointed rhetorical question to censure a person’s choice to set aside Indra-like, great-warrior kinsmen and seek protection elsewhere, emphasizing the impropriety and imprudence of such conduct in the tense pre-war setting of the Udyoga Parva.