Shloka 3
दक्षिणा-दिक्, पितृपक्ष-प्रतिष्ठा, तथा कर्मगतिः — Suparṇa’s Cosmographic Instruction
Devanagari script
द्विजश्रेष्ठ गालव! बोलो, मैं पूर्व, दक्षिण, पश्चिम अथवा उत्तरमेंसे किस दिशाकी ओर चलूँ? २ ।। यस्यामुदयते पूर्व सर्वलोकप्र भावन: । सविता यत्र संध्यायां साध्यानां वर्तते तप:
Translation
«يا غالافا، يا خيرَ البراهمة، قُل: من بين الشرق والجنوب والغرب والشمال، إلى أيِّ جهةٍ أسير؟ فهناك يطلع سافيتَر (Savitar)، الشمسُ المُحييةُ لكل العوالم؛ وهناك عند وقت الشفق تقوم رياضةُ السادهيا (Sādhyas) وزهدُهم.»
Word by Word
यस्याम्in which (direction)
यस्याम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद् (स्त्री. यत्-शब्दः)
FormFeminine, Locative, Singular
उदयतेrises
उदयते:
Karta
TypeVerb
Rootउद् + इ (उदेति)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
पूर्वःthe East
पूर्वः:
Karta
TypeNoun
Rootपूर्व
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वलोकप्रभावनःthe illuminator/benefactor of all worlds
सर्वलोकप्रभावनः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व + लोक + प्रभावन
FormMasculine, Nominative, Singular
सविताthe Sun
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
सन्ध्यायाम्at twilight
सन्ध्यायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसन्ध्या
FormFeminine, Locative, Singular
साध्यानाम्of the Sādhyas (a class of deities)
साध्यानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसाध्य
FormMasculine, Genitive, Plural
वर्ततेexists/continues/is performed
वर्तते:
Karta
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
तपःausterity/penance
तपः:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
युपर्ण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes