Shloka 12
Book 12, Chapter 93 — Vāmadeva’s Counsel to King Vasumanā on Dharmic Kingship (धर्मप्रधान-राजधर्मोपदेशः)
न पूर्णोडस्मीति मन्येत धर्मत: कामतो<र्थत: । बुद्धितो मित्रतश्नापि सततं वसुधाधिप:,राजाको चाहिये कि वह सदा धर्म, अर्थ, काम, बुद्धि और मित्रोंसे सम्पन्न होनेपर भी कभी अपनेको पूर्ण न माने--सदा उन सबके संग्रहको बढ़ानेकी ही चेष्टा करे
na pūrṇo ’smi iti manyeta dharmataḥ kāmato ’rthataḥ | buddhito mitrataś cāpi satataṃ vasudhādhipaḥ ||
قال فاماديفا: «لا ينبغي للملك، ربّ الأرض، أن يظنّ قطّ: “لقد اكتملتُ.” فحتى إن كان موفورًا بالدهرما والأرثا والكاما، وبحسن الرأي وبالأصدقاء الأوفياء، فعليه أن يبقى يقظًا على الدوام، وأن يسعى باستمرار إلى تقوية هذه الدعائم وزيادتها. فإنّ الرضا عن النفس في المُلك هو باب الانحدار.»
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A ruler should avoid complacency. Even when established in dharma, prosperity (artha), legitimate enjoyment (kāma), good judgment (buddhi), and strong alliances (mitra), he must keep cultivating and safeguarding these foundations, because kingship requires continuous effort and vigilance.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty (rājadharma), the sage Vāmadeva addresses the ideal conduct of a king, emphasizing that a sovereign should not become self-satisfied but should constantly work to strengthen righteousness, resources, wise counsel, and alliances.