Shloka 43
राजधर्मः—प्रमादवर्जनं, दण्डनीतिः, दुर्बलरक्षणम्
Royal Dharma: Vigilance, Just Punishment, Protection of the Vulnerable
मान्धाता! राजा दुष्टोंको दण्ड देनेके कारण यम तथा धार्मिकोंपर अनुग्रह करनेके कारण उनके लिये परमेश्वरके समान है। जब वह अपनी इन्द्रियोंको संयममें रखता है, तब शासनमें समर्थ होता है और जब संयममें नहीं रखता, तब मर्यादासे नीचे गिर जाता है ।।
māndhātā! rājā duṣṭān daṇḍa-dānāt yamavat, dhārmikān anugrahāt teṣāṃ prati parameśvara-samo bhavati. yadā sa indriyāṇi saṃyamya tiṣṭhati tadā śāsane samartho bhavati; yadā tu na saṃyamya tiṣṭhati tadā maryādāyā adho nipatati. ṛtvik-purohita-ācāryān satkṛtya anavamanya ca yadā samyak pragṛhṇāti, sa rājño dharma ucyate.
قال أوتاثيا: «يا ماندهاطا! إن الملك كياما للأشرار لأنه يعاقبهم، وكالإله للأبرار لأنه يُفيض عليهم فضله. فإذا كبح حواسه كان قادرًا على الحكم؛ وإذا لم يكبحها هبط دون حدود اللياقة. وإذا أكرم الملكُ كهنةَ الشعائر (ṛtvij) وكاهنَ البلاط (purohita) ومعلّميه (ācārya)—من غير ازدراء—وتقبّل إرشادهم وخدمتهم بسلوك قويم، فذلك هو ما يُسمّى دارما الملك.»
उतथ्य उवाच
Educational Q&A
A king’s legitimacy rests on two pillars: disciplined self-control and impartial justice—punishing wrongdoing like Yama while protecting the righteous with benevolence; additionally, honoring and properly engaging priests and teachers is an essential part of royal dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, the sage Utathya addresses King Māndhātā, defining the ethical standards of rulership: restraint of the senses, maintenance of proper boundaries (maryādā), and respectful reliance on ritual and pedagogical authorities (ṛtvik, purohita, ācārya).