Shloka 13

दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity

Rājadharma

Devanagari script

काष्ठलोहतुषाड्रारदारुशृड्रास्थिवैणवान्‌ । मज्जा स्नेहवसा क्षौद्रमौषधग्राममेव च,काठ, लोहा, धानकी भूसी, कोयला, बाँस, लकड़ी, सींग, हड्डी, मज्जा, तेल, घी, चरबी, शहद, औषधसमूह, सन, राल, धान्य, अस्त्र-शस्त्र, बाण, चमड़ा, ताँत, बेंत तथा मूँज और बल्वजकी रस्सी आदि सामग्रियोंका संग्रह रखे

Transliteration

Bhīṣma uvāca: kāṣṭha-loha-tuṣa-aṅgāra-dāru-śṛṅga-asthi-veṇavān | majjā-sneha-vasā-kṣaudram auṣadha-grāmam eva ca ||

Translation

قال بيشما: «ينبغي أن تُحفَظَ ذخيرةٌ وافرة من المواد النافعة—الخشب والحديد، القِشور والنَّفَاخ (قشر الحبوب) والفحم، الأخشاب، والقرون، والعظام، والخيزران؛ وكذلك النخاع، والزيوت والشحوم، والعسل، ومجموعة كاملة من الأعشاب الطبية.»

Word by Word

• काष्ठ: wood/timber
• काष्ठ: Karma
• Type: Noun
• Root: काष्ठ
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• लोह: metal/iron
• लोह: Karma
• Type: Noun
• Root: लोह
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• तुष: husk/chaff
• तुष: Karma
• Type: Noun
• Root: तुष
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अङ्गार: coal/charcoal
• अङ्गार: Karma
• Type: Noun
• Root: अङ्गार
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• दारु: wood/log
• दारु: Karma
• Type: Noun
• Root: दारु
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• शृङ्ग: horn
• शृङ्ग: Karma
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अस्थि: bone
• अस्थि: Karma
• Type: Noun
• Root: अस्थि
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• वैणव: made of bamboo/reed
• वैणव: Karma
• Type: Adjective
• Root: वैणव
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• मज्जा: marrow
• मज्जा: Karma
• Type: Noun
• Root: मज्जा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• स्नेह: oil/fat
• स्नेह: Karma
• Type: Noun
• Root: स्नेह
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• वसा: animal fat
• वसा: Karma
• Type: Noun
• Root: वसा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• क्षौद्र: honey
• क्षौद्र: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षौद्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• औषध: medicine/herb
• औषध: Karma
• Type: Noun
• Root: औषध
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• ग्रामम्: collection/group
• ग्रामम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ग्राम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• एव: indeed/just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• wood (kāṣṭha/dāru)
• iron (loha)
• husk (tuṣa)
• charcoal (aṅgāra)
• horn (śṛṅga)
• bone (asthi)
• bamboo (veṇu)
• marrow (majjā)
• oil/fat (sneha/vasā)
• honey (kṣaudra)
• medicinal herbs/medicines (auṣadha-grāma)