Shloka 12
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
स सम कौसल्यमागम्य राजामात्यमलंकृतम् | प्राह काकस्य वचनादमुत्रेदं त्वया कृतम्,कोसलनरेशके निकट उपस्थित हो मुनिने सज-धजकर बैठे हुए राजमन्त्रीसे कौएके कथनका हवाला देते हुए कहा--“तुमने अमुक स्थानपर राजाके अमुक धनकी चोरी की है। अमुक-अमुक व्यक्ति इस बातको जानते हैं, जो इसके साक्षी हैं'। हमारा यह कौआ कहता है कि “तुमने राजकीय कोषका अपहरण किया है; अतः तुम अपने इस अपराधको शीजत्र स्वीकार करो”
sa sama kauśalyam āgamya rājāmātyam alaṅkṛtam | prāha kākasya vacanād amutredaṃ tvayā kṛtam |
قال بهيشما: لما بلغ الحكيم أرض كوسالا دنا من وزير الملك، وكان جالساً في كامل هيبة منصبه، ثم—مستنداً إلى قول غراب—قال: «هذا الفعل قد صدر منك هناك: لقد سرقت من مال الملك كذا وكذا في موضع كذا وكذا. فلان وفلان يعلمان ذلك وهما شاهدان. إن غرابنا يقول إنك اختلست خزينة الملك؛ فاعترف بهذه الجريمة سريعاً».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Public authority demands moral accountability: when confronted with credible accusation of misusing royal wealth, one should not evade but accept responsibility and confess the offense. The verse frames confession as an ethical duty, especially for those entrusted with the king’s resources.
A sage arrives in Kosala and addresses the king’s minister, formally seated in office. Citing a crow’s report, the sage accuses the minister of stealing from the royal treasury and urges him to admit the crime, indicating that witnesses also know the matter.