Shloka 30
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
स्विष्टि: स्वधीति: सुतपा लोकाञज्जयति यावत: । क्षणेन तानवाप्रोति प्रजा धर्मेण पालयन्,उत्तम यज्ञके द्वारा गृहस्थ-धर्मका, उत्तम स्वाध्यायके द्वारा ब्रह्मचर्यका तथा श्रेष्ठ तपके द्वारा वानप्रस्थ-धर्मका पालन करनेवाला पुरुष जितने पुण्यलोकोंपर अधिकार प्राप्त करता है, धर्मपूर्वक प्रजाका पालन करनेवाला राजा उन्हें क्षणभरमें पा लेता है
sviṣṭiḥ svadhītiḥ sutapā lokāñ jayati yāvataḥ | kṣaṇena tān avāpnoti prajā dharmeṇa pālayan ||
قال بهيشما: كما أن من يُحسن إقامة القرابين الرفيعة، ويلازم الدراسة الڤيدية النبيلة، ويمارس التَّبَس (الزهد/التقشّف) الشديد فيفوز بعوالم مباركة—كذلك يبلغ الملك تلك العوالم نفسها في لحظة إذا حمى رعيته وفق الدارما. يرفع هذا البيت شأن الحكم الصالح بوصفه طريقًا سريعًا قويّ الأثر إلى الفضل، ويجعل واجب صون الناس في منزلةٍ توازي (بل تفوق في فوريّتها) ثمار مسالك الآشراما التقليدية.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Righteous protection and governance of the people (prajā-pālana) is a supreme dharmic act whose spiritual fruit equals the merit of sacrifice, Vedic study, and austerity—and is said to be attained even more swiftly by a just king.
In Bhīṣma’s instruction on śānti and rāja-dharma, he contrasts the merits of the āśrama disciplines (yajña, svādhyāya, tapas) with the king’s duty, asserting that a ruler who upholds dharma by protecting subjects gains the same exalted worlds immediately.