Shloka 10
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
बलिषष्ेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम्,प्रजाकी आयका छठा भाग करके रूपमें ग्रहण करके; उचित शुल्क या टैक्स लेकर, अपराधियोंको आर्थिक दण्ड देकर तथा शास्त्रके अनुसार व्यापारियोंकी रक्षा आदि करनेके कारण उनके दिये हुए वेतन लेकर इन्हीं उपायों तथा मार्गोंसे राजाको धन-संग्रहकी इच्छा रखनी चाहिये
baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām | śāstrānītena lipsetha vetanena dhanāgamam |
قال بهيشما: «ليطلب الملكُ تدفّقَ المال بوسائلَ مشروعةٍ وحدها—بأخذ الحصّة المستحقّة (bali) والرسوم أو الضرائب المناسبة (śulka)، وبفرض الغرامات المالية على المذنبين، وبقبول الأجور التي تُجيزها الشاسترا (كالمبالغ المتصلة بالحماية والتنظيم). فبهذه القنوات المقرَّرة ينبغي للحاكم أن يبتغي الإيراد ويؤمّنه.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should collect revenue only through dharmic, regulated means—legitimate taxes/dues, lawful fines for wrongdoing, and śāstra-approved fees connected with governance and protection—avoiding arbitrary or exploitative extraction.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should obtain wealth for the state: through proper taxation, penal fines, and sanctioned remuneration tied to administrative duties.