Shloka 73

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

Devanagari script

मूलकर्मक्रिया चात्र मायायोगश्न वर्णित: । दूषणं स्रोतसां चैव वर्णितं चास्थिराम्भसाम्‌,इस ग्रन्थमें कोशकी वृद्धि करनेवाले जो कृषि, वाणिज्य आदि मूल कर्म हैं, उनके करनेका प्रकार बताया गया है। मायाके प्रयोगकी विधि समझायी गयी है। स्रोततल और अस्थिरजलके दोषोंका वर्णन किया गया है

Transliteration

mūlakarmakriyā cātra māyāyogaś ca varṇitaḥ | dūṣaṇaṃ srotasāṃ caiva varṇitaṃ cāsthirāmbhasām ||

Translation

قال بهيشما: «هنا بُيِّنَت الطريقةُ الصحيحةُ لأداء المهنِ الأساسية المُولِّدة للثروة—كالزراعة والتجارة. كما شُرِحَ التطبيقُ العمليُّ لـ‘المايا’ (الحيلةُ الاستراتيجيةُ والتدبيرُ الماكر). وفوق ذلك وُصِفَت العيوبُ والمخاطرُ المتصلةُ بالمجاري المائية وبالمياه غير المستقرة.»

Word by Word

• {'mūla': 'root

• fundamental', 'karma': 'work

• action (often with ethical implications)', 'kriyā': 'procedure

• method of doing', 'cātra (ca + atra)': 'and here

• in this context', 'māyā': 'contrivance

• strategic device (not necessarily immoral, but requiring discernment)', 'yoga': 'application

• method', 'varṇitaḥ': 'described

• expounded', 'dūṣaṇam': 'fault

• harmful factor', 'srotasām': 'of streams/currents/water-channels', 'caiva (ca + eva)': 'and indeed

• and also', 'asthira': 'unstable

• unreliable', 'ambhasām': 'of waters'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma