Shloka 35
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
साम भेद: प्रदानं च ततो दण्डश्न पार्थिव | उपेक्षा पञ्चमी चात्र कार्त्स्न्येन समुदाह्यता,ब्रह्माजीके उस नीतिशास्त्रमें मन्त्रियोंकी रक्षा (उन्हें कोई फोड़ न ले, इसके लिये सतर्कता), प्रणिधि (राजदूत), राजपुत्रके लक्षण, गुप्तचरोंके विचरणके विविध उपाय, विभिन्न स्थानोंमें विभिन्न प्रकारके गुप्तचरोंकी नियुक्ति, साम, दान, भेद, दण्ड और उपेक्षा --इन पाँचों उपायोंका पूर्णरूपसे प्रतिपादन किया गया है
sāma bhedaḥ pradānaṃ ca tato daṇḍaś ca pārthiva | upekṣā pañcamī cātra kārtsnyena samudāhṛtā ||
قال بهيشما: «أيها الملك، لقد أُعلن هنا على وجه الكمال مجموعُ وسائل الحكم الخمس: المصالحة (sāma)، وإثارة الشقاق/التفريق (bheda)، والعطاء لاستمالة القلوب (pradāna/dāna)، والعقوبة أو القوة (daṇḍa)، وكخامسةٍ upekṣā—الإعراض المدبَّر أو عدم التدخل.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should know and apply five policy instruments—conciliation, inducement, division, punishment, and strategic non-interference—ideally using the least harmful means first and escalating only as required by circumstances and dharma.
In the Śānti Parva instruction on kingship, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on practical governance (nīti), summarizing the classic five upāyas used to manage allies, rivals, and threats.