Shloka 44
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
षडेतान् पुरुषो जह्याद् भिन्नां नावमिवार्णवे । अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम्,'जैसे समुद्रकी यात्रामें टूटी हुई नौकाका त्याग कर दिया जाता है, उसी प्रकार प्रत्येक मनुष्यको चाहिये कि वह उपदेश न देनेवाले आचार्य, वेदमन्त्रोंका उच्चारण न करनेवाले ऋत्विज्, रक्षा न कर सकने-वाले राजा, कटु वचन बोलनेवाली स्त्री, गाँवमें रहनेकी इच्छा रखनेवाले ग्वाले और जंगलमें रहनेकी कामना करनेवाले नाई--इन छ: व्यक्तियोंका त्याग कर दे”
ṣaḍ etān puruṣo jahyād bhinnāṃ nāvam ivārṇave | apravaktāram ācāryam anadhīyānam ṛtvijam ||
قال بهيشما: كما يُلقى جانبًا القاربُ الذي تكسّر في عرض المحيط، كذلك ينبغي للمرء أن يهجر هؤلاء الستة: المعلّم الذي لا يُعلِّم، والكاهنُ القائمُ بالشعائر (ṛtvij) الذي لا يتلو (أو لا يدرس) منترات الفيدا. والمغزى الأخلاقي هنا هو «دهرما» عمليّة: فالأدوار التي وُجدت للحماية والهداية وإسناد المجتمع تصبح وبالًا إذا أخفقت في وظيفتها الجوهرية، والتعلّق بها يجلب الضرر—كالثقة بسفينةٍ محطّمة في البحر.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not rely on people who fail at the essential duty of their role. A teacher must teach and a priest must properly recite/study the Veda; when they do not, association with them becomes dangerous or fruitless—like trusting a broken boat in the ocean.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and practical governance of life. Here he gives a proverbial rule: abandon dysfunctional supports, illustrated by the image of discarding a shattered boat at sea.