Shloka 46
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
वर्तितव्यं कुरुश्रेष्ठ सदा धर्मनिवर्तिना । स्वं प्रियं तु परित्यज्य यद् यलल्लोकहितं भवेत्,जैसे गर्भवती स्त्री अपने मनको अच्छे लगने-वाले प्रिय भोजन आदिका भी परित्याग करके केवल गर्भस्थ बालकके हितका ध्यान रखती है, उसी प्रकार धर्मात्मा राजाको भी चाहिये कि नि:संदेह वैसा ही बर्ताव करे। कुरुश्रेष्ठ) राजा अपनेको प्रिय लगनेवाले विषयका परित्याग करके जिसमें सब लोगोंका हित हो वही कार्य करे
bhīṣma uvāca | vartitavyaṃ kuruśreṣṭha sadā dharmanivartinā | svaṃ priyaṃ tu parityajya yad yallokahitaṃ bhavet ||
قال بهيشما: «يا خيرَ الكورو، إنّ من يهتدي بالدارما ينبغي أن يسلك دائمًا هذا المسلك: يترك ما هو عزيز عليه، ويفعل كل ما يكون فيه صلاحُ الناس. وكما أنّ المرأة الحامل تتخلى حتى عن الطعام واللذّات التي تحبها، ولا تنظر إلا إلى خير الجنين في رحمها، كذلك الملك الصالح—لا ريب—عليه أن ينبذ أهواءه الخاصة وأن يعمل وحده للمنفعة العامة.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A dharma-guided ruler must renounce personal likes and act for lokahita—the welfare of all. Private preference is subordinate to public good, especially in kingship.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma teaches Yudhiṣṭhira how a king should behave. He uses the analogy of a pregnant woman who gives up desired pleasures for the unborn child’s well-being, illustrating the king’s duty to prioritize subjects’ welfare over his own.