Shloka 4
Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)
पहलेकी बात है एक समय बहुत-से व्रतपरायण तपस्वी ऋषि एकत्र हो प्रजापति राजा मनुके पास गये और उन बैठे हुए नरेशसे धर्मकी बात पूछते हुए बोले-- ।। कथमन्नं कथं पात्र दानमध्ययनं तपः । कार्याकार्य च यत् सर्व शंस वै त्वं प्रजापते,'प्रजापते! अन्न कया है? पात्र कैसा होना चाहिये? दान, अध्ययन और तपका क्या स्वरूप है? क्या कर्तव्य है और क्या अकर्तव्य? यह सब हमें बताइये'
vyāsa uvāca | pūrvasya vārtāyām ekadā bahavo vrataparāyaṇā tapasvino ṛṣayaḥ sametya prajāpati-rājaṃ manuṃ upajagmuḥ | te tasmin upaviṣṭe nareśe dharmakathāṃ pṛcchanta ūcuḥ— katham annaṃ kathaṃ pātraṃ dānam adhyayanaṃ tapaḥ | kāryākāryaṃ ca yat sarvaṃ śaṃsa vai tvaṃ prajāpate ||
قال فياسا: منذ زمن بعيد اجتمع عدد كبير من الحكماء الزهّاد، الثابتين على نذورهم، ومضوا إلى الملك مانو، براجابتي. فلما دنوا من الملك وهو جالس في المجلس سألوه عن الدَّرما وقالوا: «يا براجابتي، ما الذي يُعَدّ حقًّا “طعامًا” أي قِوامًا جديرًا بالمعاش؟ وأيُّ “وعاء” أو مُتلقٍّ يكون صالحًا؟ وما الصورة القويمة للعطاء، وللدراسة المقدّسة، وللتقشّف؟ ثم ما الذي ينبغي فعله وما الذي لا ينبغي فعله—فأعلن لنا ذلك كلَّه».
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse frames dharma as a practical, teachable standard: one must know what is fit to consume/offer (anna), who is a fit recipient (pātra), and the right forms of giving, study, and austerity—along with clear boundaries between duty (kārya) and forbidden action (akārya).
A group of vow-keeping ascetic sages approaches King Manu, addressed as Prajapati, and formally requests instruction on ethical and religious fundamentals—especially the criteria for proper sustenance, worthy recipients, and disciplined practices.