Shloka 4
पितृयज्ञे नारायणतत्त्वम् — The Nārāyaṇa Grounding of Ancestral Offerings
न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो नातिदर्शनम् | यत्र वैयासकिर्धीमान् योक्तुं समुपचक्रमे,थोड़ी ही देरमें जब सूर्योदय हुआ, तब ज्ञानी शुकदेव हाथ-पैर समेटकर विनीतभावसे पूर्व दिशाकी ओर मुँह करके बैठे और योगमें प्रवृत्त हो गये। उस समय बुद्धिमान् व्यास- नन्दन जहाँ योगयुक्त हो रहे थे, वहाँ न तो पक्षियोंका समुदाय था, न कोई शब्द सुनायी पड़ता था और न दृष्टिको आकृष्ट करनेवाला कोई दृश्य ही उपस्थित था
na tatra pakṣi-saṅghāto na śabdo nātidarśanam | yatra vaiyāsakir dhīmān yoktuṃ samupacakrame ||
قال بيشما: «في ذلك الموضع لم يكن هناك احتشادٌ للطيور، ولا صوتٌ يُسمع، ولا منظرٌ يلفت البصر—هناك شرع شوكا ابن فياسا الحكيم في الدخول إلى اليوغا. كانت الأرجاء صامتةً تمامًا وخاليةً من كل ما يشتّت، وهو يجمع نفسه للاتحاد الباطن.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yoga and inner discipline are supported by an environment free from sensory disturbance—noise, movement, and visually enticing objects. The verse highlights withdrawal from distractions as a practical aid to concentration and self-mastery.
Bhīṣma describes the moment when Śuka, the wise son of Vyāsa, begins his yogic practice. The scene is portrayed as completely still—no birds, no sounds, and nothing visually captivating—emphasizing the calm setting in which he enters meditation.