Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)

शौचमार्जवमाचारमलौल्यं हृद्यसम्भ्रम: | इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थना,धैर्य, आनन्द, प्रीति, उत्कर्ष, प्रकाश (ज्ञानशक्ति), सुख, शुद्धि, आरोग्य, संतोष, श्रद्धा, अकार्पण्य (दीनताका अभाव), असंरम्भ (क्रोधका अभाव), क्षमा, धृति, अहिंसा, समता, सत्य, ऋणसे रहित होना, मृदुता, लज्जा, अचंचलता, शौच, सरलता, सदाचार, अलोलुपता, हृदयमें सम्भ्रमका न होना, इष्ट और अनिष्टके वियोगका बखान न करना, दानके द्वारा धैर्य धारण करना, किसी वस्तुकी इच्छा न करना, परोपकार और सम्पूर्ण प्राणियोंपर दया--ये सब सत्त्वसम्बन्धी गुण बताये गये हैं

yājñavalkya uvāca | śaucam ārjavam ācāram alaulyaṁ hṛdya-sambhramaḥ | iṣṭāniṣṭa-viyogānāṁ kṛtānām avikatthanā dhairyam ānandaḥ prītiḥ utkarṣaḥ prakāśaḥ (jñāna-śaktiḥ) sukhaṁ śuddhir ārogyaṁ santoṣaḥ śraddhā akāpaṇyam asaṁrambhaḥ kṣamā dhṛtir ahiṁsā samatā satyam ṛṇa-rahitatā mṛdutā lajjā acaṁcalatā śaucaṁ saralatā sadācāraḥ alolupatā hṛdaye sambhramasya abhāvaḥ iṣṭa-an-iṣṭa-viyogasya akīrtanam dānena dhairya-dhāraṇam akāmata paropakāraḥ sarva-bhūteṣu dayā ca—ete sarve sattva-sambandhino guṇāḥ proktāḥ |

قال ياجنَفالكيا: «الطهارة، والاستقامة، وحُسن السيرة، وترك الطمع، وقلبٌ ساكن لا اضطراب فيه؛ وألّا يتباهى المرء بأعماله؛ وألّا يُظهر للناس فراق ما يحب أو ما يكره؛ والثبات، والسرور، والمودّة، والسموّ، والإشراق الباطن (قوة المعرفة)، والسعادة، والصفاء، والصحة، والقناعة، والإيمان؛ وترك الخِسّة، وترك الغضب، والعفو، وقوة الاحتمال، واللاعنف، والتسوية، والصدق، وألّا يكون على المرء دَين، والرفق، والحياء، وسكونٌ لا يتزعزع، والنظافة، والبساطة، والاستقامة في العمل، وترك الشره؛ وغياب الاضطراب في الصدر؛ وألّا يُشيع خسارته وربحه؛ وأن يُقيم شجاعته بالعطاء؛ وترك الرغبة؛ والإحسان إلى الغير؛ والرحمة بجميع الكائنات—كل ذلك يُعلَن أنه من صفات السَّتْفَة.»

शौचम्purity/cleanliness
शौचम्:
Karta
TypeNoun
Rootशौच
FormNeuter, Nominative, Singular
आर्जवम्straightforwardness
आर्जवम्:
Karta
TypeNoun
Rootआर्जव
FormNeuter, Nominative, Singular
आचारःgood conduct
आचारः:
Karta
TypeNoun
Rootआचार
FormMasculine, Nominative, Singular
अलौल्यम्absence of greed/restlessness
अलौल्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootअलौल्यम्
FormNeuter, Nominative, Singular
हृद्यसम्भ्रमःagitation/perturbation of the heart
हृद्यसम्भ्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootहृद्य-सम्भ्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
इष्टानिष्टवियोगानाम्of separations from the desired and undesired
इष्टानिष्टवियोगानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइष्ट-अनिष्ट-वियोग
FormMasculine, Genitive, Plural
कृतानाम्that have occurred/been done
कृतानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकृत
FormMasculine, Genitive, Plural
अविकत्थनाnon-boasting
अविकत्थना:
Karta
TypeNoun
Rootअ-विकत्थना
FormFeminine, Nominative, Singular

याज़्वल्क्य उवाच

Y
Yājñavalkya

Educational Q&A

The verse enumerates sattva-based virtues—purity, honesty, calmness, non-violence, truth, contentment, compassion, and desirelessness—presenting an ethical profile of a clear and harmonious mind that supports dharma.

In the didactic setting of Śānti Parva, Yājñavalkya is instructing by classifying moral and psychological traits; here he identifies the qualities that belong to sattva, contrasting them implicitly with rajasic and tamasic tendencies.