Shloka 3
शुकस्य मिथिलागमनम् (Śukasya Mithilāgamanam) — Śuka’s Journey to Mithilā and the Courtly Test
Devanagari script
अहःक्षयमथो बुद्ध्वा निशि स्वप्नमनास्तथा | चोदयामास भगवानव्यक्तोडहंकृतं नरम्,भगवान् ब्रह्माजी जब देखते हैं कि मेरे दिनका अन्त हो गया, तब उनके मनमें रातको शयन करनेकी इच्छा होती है, इसलिये वे अहंकारके अभिमानी देवता रुद्रको संहारके लिये प्रेरित करते हैं
Translation
وحين يرى الإلهُ براهما أن «نهاري قد انقضى»، ينهض في نفسه ميلٌ إلى الرقاد ليلًا؛ فلذلك يُحرّض رودرا (Rudra)—الإلهَ المتلبّس بالأهَمْكارا (ahaṃkāra)—على إجراء السَّمْهارا، أي فعلِ الانحلال.
Word by Word
अहःक्षयम्the end/waning of the day
अहःक्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootअहःक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen/thereupon
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
बुद्ध्वाhaving understood/knowing
बुद्ध्वा:
TypeVerb
Rootबुध्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
निशिat night
निशि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिशा
FormFeminine, Locative, Singular
स्वप्नम्sleep
स्वप्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वप्न
FormMasculine, Accusative, Singular
आनाःdesirous (of)
आनाः:
TypeAdjective
Rootआ + नह्/नश् (इच्छा/आकाङ्क्षा-अर्थे; participial usage)
Formक्त (past participle, adjectival), Masculine, Nominative, Singular
तथाthus/in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
चोदयामासimpelled/urged
चोदयामास:
TypeVerb
Rootचुद्
Formलिट् (periphrastic perfect), Perfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
अव्यक्तःthe unmanifest
अव्यक्तः:
TypeAdjective
Rootअव्यक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
अहंकृतम्ego-made/formed of ego
अहंकृतम्:
TypeAdjective
Rootअहंकृत
Formक्त (past participle, adjectival), Masculine, Accusative, Singular
नरम्the man/person
नरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
याज़्वल्क्य उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes