Shloka 5
Śukasya Janma-yoga-phalaṁ — Vyāsasya Tapasā Putrārthaḥ (Śānti-parva 310)
जनक उवाच कतीन्द्रियाणि विप्रर्षे कति प्रकृतय: स्मृता: । किमव्यक्तं परं ब्रह्म तस्माच्च परतस्तु किम्,जनक बोले--ब्रह्मर्षे! इन्द्रियाँ कितनी हैं? प्रकृतिके कितने भेद माने गये हैं? अव्यक्त क्या है? और उससे परे परब्रह्म परमात्माका क्या स्वरूप है? सृष्टि और प्रलय क्या है? और कालकी गणना कैसे की जाती है? विप्रेन्द्र! ये सब बतानेकी कृपा करें; क्योंकि हमलोग आपकी कृपाके अभिलाषी हैं
janaka uvāca
katīndriyāṇi viprarṣe kati prakṛtayaḥ smṛtāḥ |
kim avyaktam paraṁ brahma tasmācca paratastu kim ||
قال جانَكا: «أيها الرائي البراهمي، كم عدد الحواسّ/القوى الإدراكية (الإندريّا)، وكم نوعًا من البركريتي (Prakṛti) تُذكر في التعاليم؟ ما هو غير المتجلّي (Avyakta)، وما طبيعة البراهمان الأعلى الذي يتجاوزه؟ وما الخلق والفناء (الانحلال/البرلايا)، وكيف يُحسَب الزمان؟ يا خيرَ البراهمة، تفضّل بشرح ذلك كلّه لنا، فإنّا نلتمس نعمة تعليمك.»
जनक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a systematic inquiry into classical Indian metaphysics: the structure of the human instrument (indriyas), the principles of Nature (prakṛtis/tattvas), the Unmanifest source (avyakta), the transcendent Supreme Brahman, and the cosmic processes of creation and dissolution along with the reckoning of time. Ethically, it models humility and disciplined questioning as prerequisites for right knowledge.
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, King Janaka addresses a brahmin sage and requests a comprehensive explanation of philosophical and cosmological topics. The verse functions as Janaka’s agenda for the teaching that follows—moving from psychology and ontology to ultimate reality and cosmic time.