Shloka 44
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सहवास विनाशित्वान्नान्योडहमिति मन्यते । यो<5हं सो5हमिति हुक्त्वा गुणानेवानुवर्तते,प्रकृतिके सहवाससे अपने स्वरूपका बोध लुप्त हो जानेके कारण पुरुष यह समझने लगता है कि मैं शरीरसे भिन्न नहीं हूँ। “मैं यह हूँ, वह हूँ, अमुकका पुत्र हूँ, अमुक जातिका हूँ", इस प्रकार कहता हुआ वह सात्त्विक आदि गुणोंका ही अनुसरण करता है
sahavāsa-vināśitvān nānyo ’ham iti manyate | yo ’haṃ so ’ham iti uktvā guṇān evānuvartate ||
قال فاسيشثا: إن طول الملابسة للبركريتي (Prakṛti) وللجسد يحجب حقيقة المرء، فيظن: «لستُ غيرَ هذا». وهو يعلن: «أنا هذا، أنا ذاك»—مُعرِّفًا نفسه بأنه ابنُ فلان، ومنتمٍ إلى سلالةٍ أو طبقةٍ (كاست) بعينها—لا يفعل إلا أن يتبع لعبَ الغونات (guṇa) كالسَّتْفَة (sattva) وسواها، بدل أن يعرف الآتمان (Ātman) متميّزًا عنها.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Misidentification with the body and social labels arises from long association with Prakṛti; as a result, one is driven by the guṇas. The remedy implied is discernment: knowing the Self as distinct from guṇas, body, and acquired identities.
In Vasiṣṭha’s instruction, he explains how a person loses awareness of their true nature and begins to speak in terms of worldly identity (“I am this, I am that”), thereby living under the influence of sattva, rajas, and tamas.