Next Verse

Shloka 1

Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State

Yājñavalkya–Janaka

युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! वह अक्षर तत्त्व कया है, जिसे प्राप्त कर लेनेपर जीव फिर इस संसारमें नहीं लौटता तथा वह क्षर पदार्थ क्या है, जिसको जानने या पा लेनेपर भी पुनः इस संसारमें लौटना पड़ता है?

Yudhiṣṭhira uvāca—Pitāmaha! tat akṣara-tattvaṃ kim, yat prāpya jīvaḥ punaḥ asmin saṃsāre na nivartate? ca tat kṣaraṃ padārthaṃ kim, yat jñātvā vā prāpya vā punaḥ asmin saṃsāre nivartate?

قال يودهيشثيرا: «يا جدّاه، ما تلك الحقيقةُ غيرُ الفانية (akṣara) التي إذا نالها الكائنُ الحيّ لم يعد إلى هذا العالم مرةً أخرى؟ وما ذلك المبدأُ الفاني (kṣara) الذي—even إذا عُرف أو نُيل—يُفضي بصاحبه إلى الرجوع ثانيةً إلى الوجود الدنيوي؟»

युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
पितामहO grandsire
पितामह:
Sampradana
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
अक्षरम्the imperishable (principle)
अक्षरम्:
TypeNoun
Rootअक्षर
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्त्वम्reality; principle
तत्त्वम्:
TypeNoun
Rootतत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
किम्what?
किम्:
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र + आप्
FormLyap (absolutive/gerund), Active, true
जीवःthe living being
जीवः:
Karta
TypeNoun
Rootजीव
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
not
:
TypeIndeclinable
Root
आवर्ततेreturns; comes back
आवर्तते:
TypeVerb
Rootआ + वृत्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
संसारेworld; cycle of existence
संसारे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंसार
FormMasculine, Locative, Singular
तथाand; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
क्षरःperishable
क्षरः:
TypeAdjective
Rootक्षर
FormMasculine, Nominative, Singular
पदार्थःentity; object
पदार्थः:
TypeNoun
Rootपदार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
कःwhat?
कः:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
यम्which
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
TypeVerb
Rootज्ञा
FormKtvā (absolutive/gerund), Active, true
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र + आप्
FormLyap (absolutive/gerund), Active, true
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
आवर्ततेreturns
आवर्तते:
TypeVerb
Rootआ + वृत्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
संसारेworld; samsara
संसारे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंसार
FormMasculine, Locative, Singular

युधिछिर उवाच

युधिष्ठिर (Yudhiṣṭhira)
पितामह/भीष्म (Pitāmaha/Bhīṣma)
जीव (jīva)
संसार (saṃsāra)
अक्षर तत्त्व (akṣara-tattva)
क्षर पदार्थ (kṣara-padārtha)