Shloka 97

Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)

Devanagari script

विमुक्त: पुण्यपापे भ्य: प्रविष्टस्तमनामयम्‌ | परमात्मानमगुणं न निवर्तति भारत,भारत! पुण्य-पापसे रहित हुआ सांख्ययोगी मुक्त होकर जब उन्हीं निर्मुण-निर्विकार नारायणस्वरूप परमात्मामें प्रविष्ट हो जाता है, फिर वह इस संसारमें नहीं लौटता है

Transliteration

vimuktaḥ puṇya-pāpebhyaḥ praviṣṭas tam anāmayam | paramātmānam aguṇaṃ na nivartati bhārata bhārata ||

Translation

قال بهيشما: إذا تحرّر سالك السانكھيا-يوغا من الثواب والإثم معًا، ثم نال الخلاص، دخل تلك الحالة الطاهرة التي لا دنس فيها ولا حزن—الذات العليا التي لا صفة لها (نيرغونا). يا بهاراتا، فإذا اندمج في تلك الحقيقة العليا، فلن يعود ثانيةً إلى دوران الميلاد والموت في هذا العالم.

Word by Word

विमुक्तःliberated, freed

पुण्यपापेभ्यःfrom merit and sin

प्रविष्टःhaving entered

तम्him/that (Supreme)

अनामयम्free from disease/affliction

परमात्मानम्the Supreme Self

अगुणम्without qualities (nirguṇa)

नnot

निवर्ततिreturns (back)

भारतO Bhārata

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Bhārata (Yudhiṣṭhira as addressee)

Paramātman (Supreme Self/Nārāyaṇa)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes