Shloka 10
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
Devanagari script
सुकृतासुकृतं कर्म निषेव्य विविधै: क्रमै: । दशार्धप्रविभक्तानां भूतानां बहुधा गति:,जो प्राणी नाना प्रकारके क्रमसे पुण्य और पापकर्मका सेवन करके पज्चत्वको प्राप्त हो गये हैं अर्थात् स्थूल शरीरका त्याग कर देते हैं, उनको मिलनेवाली गति नाना प्रकारकी बतायी गयी है
Translation
إن الكائنات، إذ تلبّست بأعمال البرّ وأعمال الإثم على طرائق ومراتب شتّى، تكون لها مسالك ومصائر متعددة؛ وللأحياء المقسّمين إلى خمسة عشر قِسمًا (بحسب عناصر تكوينهم) ذُكرت وجوهٌ كثيرة للسير إلى المآلات.
Word by Word
सुकृतासुकृतम्merit and demerit (good and bad deeds)
सुकृतासुकृतम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुकृत + असुकृत
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्मaction, deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
निषेव्यhaving resorted to / having practiced
निषेव्य:
TypeVerb
Rootनि + सेव्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage as gerund)
विविधैःby various
विविधैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविविध
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
क्रमैःby steps / in sequences / by processes
क्रमैः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रम
FormMasculine, Instrumental, Plural
दशार्ध-प्रविभक्तानाम्of those divided into ten halves (i.e., into many categories)
दशार्ध-प्रविभक्तानाम्:
TypeAdjective
Rootदशार्ध + प्रविभक्त
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural, क्त (past passive participle)
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
बहुधाin many ways
बहुधा:
TypeIndeclinable
Rootबहुधा
गतिःcourse, destination, state (after death)
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
पराशर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes