Shloka 28

जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः

Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry

Devanagari script

असमृद्धिस्तथा दैन्यं प्रमोह: स्वप्नतन्द्रिता । कथंचिदुपवर्तन्ते विविधास्तामसा गुणा:,यदि किसी प्रकार अविद्या, राग, मोह, प्रमाद, स्तब्धता, भय, दरिद्रता, दीनता, प्रमोह (मूर्च्छा), स्वप्न, निद्रा और आलस्य आदि दोष आ घेरते हों तो उन्हें तमोगुणके ही विविध रूप जाने

Translation

إن قلّة النماء والفاقة، والذهول، وفتور الحلم والنعاس—كلّها صورٌ شتّى لصفة «تامس» (ظلمةٍ وخمول). فإذا أحاطت بالمرء، على أيّ وجهٍ كان، الجهالةُ، والتعلّقُ، والالتباسُ، والغفلةُ، والجمودُ، والخوفُ، والفقرُ، والمهانةُ، والإغماءُ، والحلمُ، والنومُ، والكسلُ وسائرُ العيوب، فليُعلَم أنّها إنّما هي تجلّياتٌ متنوّعة لتامس.

Word by Word

असमृद्धिःlack of prosperity

तथाand/likewise

दैन्यम्wretchedness, poverty

प्रमोहःstupefaction, delusion

स्वप्नsleep/dream

तन्द्रिताdrowsiness (being drowsy)

कथंचित्somehow, in some way

उपवर्तन्तेoccur/come about/ensue

विविधाःvarious

तामसाःtamasic (of darkness/ignorance)

गुणाःqualities, traits

Speaker

भीष्म उवाच

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Meter (Chandas)

Sandhi Notes