Shloka 96
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
रागी और विरागी-दोनों जिनके स्वरूप हैं, जो ध्यानपरायण, रुद्राक्षकी माला धारण करनेवाले, कारण-रूपसे सबमें व्याप्त और कार्यरूपसे पृथक्-पृथक् दिखायी देनेवाले हैं तथा जो सम्पूर्ण जगत्को छाया और धूप प्रदान करते हैं, उन भगवान् शंकरको नमस्कार है ।। अघोरघोररूपाय घोरघोरतराय च । नम: शिवाय शान्ताय नमः शान्ततमाय च,जो अघोर, घोर और घोरसे भी घोरतर रूप धारण करनेवाले हैं तथा जो शिव, शान्त एवं परमशान्तरूप हैं, उन भगवान् शंकरको मेरा बारंबार नमस्कार है
aghora-ghora-rūpāya ghora-ghoratārāya ca | namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatamāya ca ||
(rāgī ca virāgī ca—ubhayam yasya svarūpam; dhyāna-parāyaṇaḥ; rudrākṣa-mālā-dhārī; kāraṇa-rūpeṇa sarvatra vyāptaḥ, kārya-rūpeṇa pṛthak pṛthag iva dṛśyamānaḥ; sarva-jagatāṃ chāyā-tapaḥ-pradaḥ—taṃ bhagavantaṃ śaṅkaraṃ namāmi.)
يُكرّر بهيشما السجود لربّنا شَنْكَرَ (شِڤا): الذي تجمع طبيعته التعلّق والتجرّد؛ الغارق في التأمّل، حامِلَ مسبحة الرودراكشا؛ الذي يَسري في جميع الكائنات بوصفه علّةً، ثم يظهر بوصفه آثارًا في صورٍ متمايزة؛ والذي يمنح العالم كلَّه ظلًّا وحرًّا. سلامٌ على من يتّخذ هيئةً غير مُفزِعة، ومُفزِعة، وأشدَّ فزعًا من المُفزِع؛ وسلامٌ على شِڤا—الميمون، الساكن، الأشدّ سكونًا—له أنحني مرارًا وتكرارًا.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Divine (Shiva) transcends apparent opposites—fierce and gentle, attached and detached, many and one. He pervades all as the underlying cause, yet appears as diverse effects; therefore reverence is due to the One who contains and harmonizes all polarities while remaining supremely peaceful.
In the Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma offers a devotional salutation (stuti) to Shiva, praising his cosmic pervasiveness, ascetic symbolism (rudraksha, meditation), and paradoxical nature (aghora/ghora), before continuing the broader discourse on dharma and spiritual understanding.