Shloka 107
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके केश गंगाके तरंगोंसे अंकित तथा मुञ्जके समान हैं। आपको नमस्कार है। आप ब्राह्मणोंके छ: कर्म--अध्ययन-अध्यापन, यजन-याजन तथा दान और प्रतिग्रहसे संतुष्ट रहते हैं; स्वयं यजन, अध्ययन और दानरूप तीन कर्मोंमें ही तत्पर रहते हैं। आपको मेरा प्रणाम है ।।
varṇāśramāṇāṁ vidhivat pṛthak-karmanivartini | namo ghuṣyāya ghoṣāya namaḥ kalakalāya ca ||
شَعرُكَ منقوشٌ كأمواجِ نهرِ الغانغا، وهو كعشبِ المُنْجَة (muñja). لكَ نَمسكار. إنك ترضى بأعمالِ البراهمةِ الستة—التعلّم والتعليم، وإقامةُ اليَجْنَة (yajña) وإقامتها للغير، والعطاءُ والقبول—غيرَ أنكَ أنتَ لا تلازمُ إلا ثلاثة: إقامةَ اليَجْنَة، والتعلّم، والعطاء. لكَ انحنائي. ثم نُحيّي الصوتَ المقدّس الذي يميّز على وجهِ النظام واجباتِ الفَرْنَة (varṇa) والآشرَمَة (āśrama) كلًّا على حدة. سلامٌ للنداءِ الرنّان، وسلامٌ للهمسِ المتواصلِ كخريرٍ لا ينقطع.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse venerates the principle that dharma is sustained when the duties of each varṇa and āśrama are kept distinct and followed according to rule; the ‘sound’ imagery suggests public proclamation, ritual recitation, and the living rhythm of ordered conduct.
In Śānti Parva, Bhīṣma continues his instruction on dharma and social order; here he offers salutations to the force (personified) that maintains proper differentiation of duties, praising the resonant and murmuring sounds associated with regulated religious and communal life.