Shloka 4
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
ततस्तदर्थ यतते कर्म चारभते महत् | इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति,तत्पश्चात् जिसके प्रति राग होता है, उसे पानेके लिये वह प्रयत्न करता है। बड़े-बड़े कार्योंका आरम्भ करता है। वह अपने इच्छित रूप और गन्ध आदिका बारंबार सेवन करना चाहता है
tatas tadarthaṃ yatate karma cārabhate mahat | iṣṭānāṃ rūpagandhānām abhyāsaṃ ca cikīrṣati ||
قال بهيشما: «ثم من أجل ذلك الشيء الذي تعلّق به، يسعى الإنسان ويشرع في أعمال عظيمة. يطلب التمتّع مرارًا وتكرارًا، ويسترسل في الاستغراق بالصور والروائح التي تلذّ له—فتشتدّ تبعيته لموضوعات الحس، وتزداد سلسلة الشهوة التي تدفع إلى الفعل إحكامًا.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-pleasures leads to striving and ever-larger actions aimed at securing the desired object; repeated indulgence (abhyāsa) strengthens craving and makes the mind more bound to sense-objects, undermining self-mastery and ethical steadiness.
In Bhishma’s instruction in the Shanti Parva, he describes the psychological sequence of desire: once attraction arises, a person exerts effort, undertakes major enterprises, and seeks repeated enjoyment of pleasing sensory experiences such as forms and fragrances.