Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

तृष्णाक्षय-उपदेशः

Instruction on the Cessation of Craving

द्वाराणि यस्य सर्वाणि सुगुप्तानि मनीषिण: । उपस्थमुदरं बाहू वाक्‌ चतुर्थी स वै द्विज:,जिस मनीषी पुरुषके उपस्थ, उदर, हाथ-पैर और वाणी--ये सभी द्वार पूर्णतः रक्षित हैं, वही वास्तवमें ब्राह्मण है

dvārāṇi yasya sarvāṇi sugoptāni manīṣiṇaḥ | upastham udaraṃ bāhū vāk caturthī sa vai dvijaḥ ||

قال كابيلا: الحكيم حقًّا هو من كانت أبوابه كلها محروسة بإحكام—باب الشهوة الجنسية، وباب شهوة البطن، وباب الذراعين (أي القدرة على الفعل والأخذ)، وباب الكلام رابعًا. ومثل هذا المتحكّم في نفسه وحده يستحق أن يُدعى «ثنائيّ الميلاد» (برهمن بالمعنى الأخلاقي)، لأن سلوكه مصون بالانضباط لا مسوق بالرغبة.

द्वाराणिdoors, gates (sense-openings)
द्वाराणि:
Karta
TypeNoun
Rootद्वार
FormNeuter, Nominative, Plural
यस्यwhose
यस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Plural
सुगुप्तानिwell-guarded, well-protected
सुगुप्तानि:
Karta
TypeAdjective
Rootसुगुप्त
FormNeuter, Nominative, Plural
मनीषिणःof the wise man
मनीषिणः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
उपस्थम्the generative organ
उपस्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
उदरम्the belly (appetite)
उदरम्:
Karma
TypeNoun
Rootउदर
FormNeuter, Accusative, Singular
बाहूthe two arms (hands)
बाहू:
Karma
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Accusative, Dual
वाक्speech
वाक्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Accusative, Singular
चतुर्थीthe fourth
चतुर्थी:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormFeminine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed, truly
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
द्विजःa brahmin (twice-born)
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Singular

कपिल उवाच

K
Kapila

Educational Q&A

Brahminhood is defined by disciplined restraint: guarding desire (sex), appetite (food), the power of action (arms), and speech. Ethical identity is grounded in self-mastery rather than mere birth or ritual.

In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation-oriented conduct, Kapila delivers a didactic statement redefining the ‘dvija’ as the person who protects key ‘gates’ of behavior through vigilance and wisdom.