Shloka 36
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
न श्राववयन् न च यजन् न ददद् ब्राह्मणेषु च । काम्यां वृत्ति लिप्समान: कां गतिं याति जाजले । इदं तु दैवतं कृत्वा यथा यज्ञमवाप्रुयात्,जाजले! जो ब्राह्मण वेदाध्ययन, यजन और ब्राह्मणोंको दान देना आदि वर्णोचित कर्म नहीं करता और मनोहर भोग-पदार्थोंकी लिप्सा रखता है, वह कुत्सित गतिको प्राप्त होता है। किंतु निष्काम धर्मको देवताके समान आराध्य बनानेवाला मनुष्य यज्ञके यथार्थ फल-- मोक्षको प्राप्त कर लेता है
na śrāvayan na ca yajan na dadad brāhmaṇeṣu ca | kāmyāṃ vṛttiṃ lipsamānaḥ kāṃ gatiṃ yāti jājale || idaṃ tu daivataṃ kṛtvā yathā yajñam avāpnuyāt, jājale ||
قال تشولادهارا: «يا جاجالي، إنّ البرهمن الذي لا يُعنى بأن يُتلى الفيدا أو يُتعلَّم، ولا يقيم قربانًا، ولا يعطي عطايا للبرهمة، ويطلب عيشًا تسوقه شهوة اللذّات المستحسنة—إلى أي مصيرٍ يمضي؟ إنه يهوي إلى عاقبةٍ دنيئةٍ مذمومة. أمّا من جعل الدَّرْما الخالية من الرغبة إلهَه—يعبدها بوصفها أسمى ما يُتقرَّب إليه—فإنه ينال الثمرة الحقيقية للقربان: الموكشا، أي التحرّر.»
चुलाधार उवाच
Educational Q&A
Desire-driven conduct (kāmyā vṛtti) and neglect of one’s ethical-religious duties leads to a degraded destiny, whereas treating desireless dharma as the supreme object of reverence yields the real fruit of sacrifice—mokṣa (liberation).
In the Chūlādhāra–Jājali discourse of the Śānti Parva, Chūlādhāra instructs the ascetic Jājali by contrasting outward, desire-motivated religiosity with inner, desireless commitment to dharma, redefining ‘yajña’s true result as liberation rather than worldly gain.