Shloka 6
Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
Devanagari script
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि । तदा त्वमात्मना55त्मानं पर द्रक्ष्यसि शाश्वतम्,जिस समय ये इन्द्रियाँ अपने विषयोंसे हटकर अपने निवासस्थानमें स्थित हो जायँगी, उस समय तुम स्वयं ही उस सनातन परमात्माका दर्शन कर लोगे
Transliteration
gocarebhyo nivṛttāni yadā sthāsyanti veśmani | tadā tvam ātmanātmānaṃ paraṃ drakṣyasi śāśvatam ||
Translation
قال فياسا: حين تنسحب الحواس من تجوالها بين الموضوعات وتستقر في مقامها اللائق، فحينئذٍ ستُبصر—بذاتك الباطنة—السموَّ الأعلى، الأزليَّ الأبدي.
Word by Word
गोचरेभ्यःfrom the sense-objects/range of perception
गोचरेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootगोचर
FormMasculine, Ablative, Plural
निवृत्तानिwithdrawn/turned back
निवृत्तानि:
Karta
TypeAdjective
Rootनिवृत्त (नि+वृत्)
FormNeuter, Nominative, Plural
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
स्थास्यन्तिwill stand/abide
स्थास्यन्ति:
TypeVerb
Rootस्था
FormSimple Future (Luṭ), 3rd, Plural
वेश्मनिin the abode/house (their own seat)
वेश्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवेश्मन्
FormNeuter, Locative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
आत्मनाby/with the self
आत्मना:
Karana
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
आत्मानम्the Self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
परम्supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Accusative, Singular
द्रक्ष्यसिyou will see/behold
द्रक्ष्यसि:
TypeVerb
Rootदृश्
FormSimple Future (Luṭ), 2nd, Singular
शाश्वतम्eternal
शाश्वतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशाश्वत
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyasaA
Atman (Self)P
Paramatman (Supreme Self)I
indriyas (senses)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes