Shloka 18
Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
धैर्यशशाली, मनीषी और तत्त्वज्ञानी लोग जिस नदीको पार करते हैं, उसे तुम भी तैर जाओ। सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त, संयतचित्त, आत्मज्ञ और पवित्र हो जाओ। उत्तम बुद्धि (ज्ञान) का आश्रय ले तुम सब प्रकारके सांसारिक बन्धनोंसे छूट जाओगे और निष्पाप एवं प्रसन्नचित्त हो ब्रह्मभावको प्राप्त हो जाओगे ।। भूमिष्ठानीव भूतानि पर्वतस्थो निशामय । अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्न न नृशंसमतिस्तथा,जैसे पर्वतके शिखरपर खड़ा हुआ पुरुष धरतीपर रहनेवाले समस्त प्राणियोंको सुस्पष्ट देखता है, उसी प्रकार तुम भी ज्ञानरूपी शैलशिखरपर आरूढ़ हो समस्त प्राणियोंकी अवस्थापर दृष्टिपात करो। क्रोध और हर्षसे रहित हो जाओ तथा बुद्धिकी क्रूरतासे भी रहित हो जाओ
dhairyaśālī manīṣī ca tattvajñānī janāḥ nadīṃ yāṃ taranti tāṃ tvam api plavajāhi | sarvabandhavinirmuktaḥ saṃyatacitta ātmavit pavitro bhava | uttamabuddhim (jñānam) āśritya sarvasaṃsārabandhanebhyaḥ pramokṣyase niṣpāpaḥ prasannacitto brahmabhāvaṃ prāpsyasi || bhūmiṣṭhānīva bhūtāni parvatastho niśāmaya | akrudhyann aprahṛṣyaṃś ca na nṛśaṃsamatistathā ||
قال فياسا: «النهر الذي يعبره الثابتون، ذوو البصيرة، العارفون بالحق—فاعبر أنت ذلك النهر نفسه. تحرّر من كل صنوف القيود: اضبط ذهنك، واعرف الذات، وتطهّر. فإذا احتميتَ بالذكاء الأعلى—بالمعرفة الحقّة—انفككتَ من جميع علائق الدنيا؛ وبلا إثم وبقلبٍ ساكن تبلغ حال البراهمان. وكما أنّ رجلًا قائمًا على ذروة جبل يرى بوضوح جميع الكائنات الساكنة على الأرض في الأسفل، كذلك أنت أيضًا: إذا ارتقيتَ قمة الصخر في المعرفة فانظر إلى أحوال جميع الموجودات. كن بلا غضب وبلا نشوة، ولتكن بصيرتك منزّهة عن القسوة.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
Cultivate liberating knowledge and inner discipline: free yourself from attachments, steady the mind, know the Self, and remain pure. From that basis, maintain equanimity—neither anger nor elation—and abandon cruelty of intention; then one becomes fit to transcend saṃsāra and attain brahmabhāva.
Vyāsa instructs the listener through two linked metaphors: crossing a river (the passage beyond worldly bondage) and standing on a mountain peak (the vantage of knowledge). From this higher standpoint, one observes all beings impartially, without reactive emotions, and with a non-harmful disposition.