Shloka 7
कपाल वृक्षमूलानि कुचैलमसहायता । उपेक्षा सर्वभूतानामेतावद् भिक्षुलक्षणम्,भिक्षापात्र एवं कमण्डलु रखे। वृक्षकी जड़में सोये या निवास करे। जो देखनेमें सुन्दर न हो, ऐसा वस्त्र धारण करे। किसीको साथ न रखे और सब प्राणियोंकी उपेक्षा कर दे। ये सब संन्यासीके लक्षण हैं
vyāsa uvāca | kapāla-vṛkṣa-mūlāni kucailam asahāyatā | upekṣā sarva-bhūtānām etāvad bhikṣu-lakṣaṇam | bhikṣā-pātraṃ eva ca kamaṇḍaluṃ rakhet | vṛkṣa-mūle śayīta vā nivāsaṃ kuryāt | yaḥ darśane na sundaraṃ vastraṃ dhārayet | na kaṃcid saha rakhet sarva-bhūteṣu ca upekṣāṃ kuryāt | etāni sannyāsinaḥ lakṣaṇāni ||
قال فياسا: «علامات المتسوّل الزاهد هي هذه: إناء من جمجمة، وجذور الأشجار مأوى، وثوب خشن غير مستحسن، والعيش بلا رفيق، والتجرّد تجاه جميع الكائنات. لا يحتفظ إلا بوعاء الصدقة وبالكَمَنْدَلو (إناء الماء)؛ ولينم أو ليقم عند أصل شجرة؛ وليلبس ثوبًا لا يستدعي الإعجاب؛ ولا يتخذ خادمًا أو تابعًا؛ وليبقَ على حياد—بلا تعلّق ولا نفور—نحو كل المخلوقات. تلك هي خصال المتخلّي.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines renunciation as radical simplicity and inner non-attachment: minimal possessions (bowl and water-pot), austere living (tree-root as shelter), avoidance of display (unattractive clothing), solitude, and equanimity toward all beings—freedom from dependence, favoritism, and hostility.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Vyāsa is describing the observable disciplines and lifestyle that characterize a true mendicant/renunciant, emphasizing external austerity as a support for inner detachment.