Shloka 23
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
जो सब प्रकारकी आसक्तियोंसे छूटकर मुनिवृत्तिसे रहता है, आकाशकी भाँति निर्लेप और स्थिर है, किसी भी वस्तुको अपनी नहीं मानता, एकाकी विचरता और शान्तभावसे रहता है, उसे देवता ब्रह्मवेत्ता मानते हैं ।। जीवितं यस्य धर्मार्थ धर्मो हर्यर्थमेव च । अहोगात्राश्न पुण्यार्थ त॑ देवा ब्राह्मणं विदु:
jīvitaṁ yasya dharmārthaṁ dharmo haryartham eva ca | aho gātrāśanaṁ puṇyārthaṁ taṁ devā brāhmaṇaṁ viduḥ ||
قال فياسا: من كانت حياته كلّها لأجل الدارما، وكانت دارماه متجهةً إلى هاري (Hari) وحده، وكان يعدّ حتى حفظ الجسد بالطعام عملاً لا يُؤتى به إلا طلبًا للثواب—فذاك تعترف به الآلهة برهمنًا (brāhmaṇa) حقًّا، عارفًا ببراهمان (Brahman): متجردًا، غير متملّك، منفرد المسير، ساكنًا كالسّماء.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A truly realized person lives for dharma, dedicates dharma itself to Hari, and treats bodily maintenance (like eating) as a minimal, merit-oriented necessity—signifying deep detachment, serenity, and spiritual knowledge.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and right living, Vyāsa describes the marks of an ideal brāhmaṇa/Brahmavid—one recognized even by the gods—emphasizing renunciation, devotion, and disciplined simplicity.