Shloka 17
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
निर्मुच्यमान: सूक्ष्मत्वाद् रूपाणीमानि पश्यत: । शैशिरस्तु यथा धूम: सूक्ष्म: संश्रयते नभ:,साधक जब स्थूल देहके अभिमानसे मुक्त होकर ध्यानमें स्थित होता है, उस समय सूक्ष्मदृष्टिसे युक्त होनेके कारण उसे कुछ इस तरहके रूप (चिह्न) दिखायी पड़ते हैं। प्रारम्भमें पृथ्वीकी धारणा करते समय मालूम होता है कि शिशिरकालीन कुहरेके समान कोई सूक्ष्म वस्तु सम्पूर्ण आकाशको आच्छादित कर रही है
nirmucyamānaḥ sūkṣmatvād rūpāṇīmāni paśyataḥ | śaiśirastu yathā dhūmaḥ sūkṣmaḥ saṃśrayate nabhaḥ ||
قال فياسا: «حين يتحرّر الممارس من التماهي مع الجسد الكثيف ويثبت في التأمّل، ولأن بصيرته تصير لطيفة، تظهر له علامات وصور. ففي البدء، عند تثبيت الذهن في تأمّل عنصر الأرض، يبدو كأن حجابًا رقيقًا—كضباب الشتاء أو دخانٍ خفيف—ينتشر بلطف ويلتصق بصفحة السماء كلّها.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
As one loosens identification with the gross body and becomes steady in meditation, perception refines; early meditative stages may present subtle visual signs. These are described not as ends in themselves but as indicators of increasing subtlety and concentration.
Vyāsa is describing experiential markers encountered by a sādhaka during dhāraṇā. In the initial phase—specifically while contemplating the earth element—the meditator perceives a fine haze, like winter mist, seeming to cover the sky.