Shloka 17
कर्मविद्या-भेदः
Karma–Vidyā Distinction: Paths of Bondage and Release
आकाशस्य यथा घोषं तं॑ विद्वान् कुरुते55त्मनि । तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम् | एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंचर:,जिस प्रकार आकाश अपने गुण शब्दको आत्मसात् कर लेता है, उसी प्रकार ब्रह्म महाकालको अपनेमें विलीन कर लेता है। वह परब्रह्म परमात्मा अव्यक्त, सनातन और सर्वोत्तम है। इस प्रकार सम्पूर्ण प्राणियोंका लय होता है और सबके लयका अधिष्ठान परब्रह्म परमात्मा ही है
ākāśasya yathā ghoṣaṃ taṃ vidvān kurute ’tmani | tad avyaktaṃ paraṃ brahma tac chāśvatam anuttamam || evaṃ sarvāṇi bhūtāni brahmaiva pratisaṃcaraḥ |
قال فياسا: «كما أنّ الفضاء، على نحوِه، يمتصّ الصوتَ الذي ينشأ فيه عائداً إلى ذاته، كذلك يجذب البراهمان الأسمى حتى “الزمن العظيم” (Mahā-Kāla) إلى داخله. ذلك البراهمان الأعلى—غير الظاهر، الأزلي، الذي لا يُجارى—هو الأساس الأخير لكل انحلال. وهكذا تعود جميع الكائنات إلى البراهمان وحده، والبراهمان هو السند والغاية النهائية لكل عودة.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
All phenomena—including time—ultimately resolve into the unmanifest, eternal Brahman; recognizing Brahman as the final ground of return supports detachment from transient forms and orients one toward liberation.
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva’s philosophical discourse, he uses the analogy of sound dissolving into space to explain cosmic re-absorption (laya): all beings and even Great Time are said to merge back into Brahman, the unsurpassed ultimate reality.