Shloka 22
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
तपो निः:श्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दम: । तेन सर्वानिवाप्नोति यान् कामान् मनसेच्छति,तप ही जीवके कल्याणका मुख्य साधन है। तपका मूल है शम और दम। पुरुष अपने मनसे जिन-जिन कामनाओंको पाना चाहता है, उन सबको वह तपस्यासे प्राप्त कर लेता है
tapo niḥśreyasaṃ jantostasya mūlaṃ śamo damaḥ | tena sarvān ivāpnoti yān kāmān manasecchati ||
قال فياسا: إنّ الزهدَ والرياضةَ (tapas) للكائن الحي وسيلةٌ مباشرة إلى الخير الأقصى. وأصلُ تلك الرياضة هو السكونُ الباطني (śama) وضبطُ النفس (dama). وبهذه الممارسة المنضبطة ينال المرء كلّ ما يتمنّاه القلبُ على وجهٍ قويم.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tapas (disciplined austerity) leads toward the highest good (niḥśreyasa), but it must be rooted in śama (inner calm) and dama (sense-restraint). When mind and senses are governed, one gains the capacity to realize one’s chosen aims in a dharmic way.
In the instruction-heavy Shānti Parva, Vyāsa states a general ethical-spiritual principle: true austerity is not mere hardship but disciplined living founded on mental tranquility and self-control, which empowers a person to attain desired goals and ultimately supports the pursuit of the highest welfare.