आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
पित्र्ये राग्यहनी मास: प्रविभागस्तयो: पुनः । शुक्लो5ह: कर्मचेष्टायां कृष्ण: स्पप्नाय शर्वरी,मनुष्योंके एक मासमें पितरोंका एक दिन-रात होता है। शुक्लपक्ष उनके काम-काज करनेके लिये दिन है और कृष्णपक्ष उनके विश्रामके लिये रात है
pitrye rātryahani māsaḥ pravibhāgas tayoḥ punaḥ | śuklo 'haḥ karmaceṣṭāyāṃ kṛṣṇaḥ svapnāya śarvarī ||
يشرح فياسا اختلاف مقياس الزمن في عالم الأسلاف (Pitṛs): فما يعدّه البشر شهرًا واحدًا هو عند الأسلاف يومٌ وليلةٌ كاملان. فالنصف المضيء من الشهر (śukla pakṣa) هو «نهارهم»—وقت النشاط وأداء وظائفهم؛ والنصف المظلم (kṛṣṇa pakṣa) هو «ليلهم»—وقت الراحة والنوم. وتضع هذه التعاليم حياةَ الإنسان الشعائرية ضمن كونٍ أخلاقيٍّ أوسع، مُشيرةً إلى أن السلوك والقرابين ينبغي أن تتناغم مع نظامٍ غير منظور، وأن تُؤدَّى بانتظامٍ وخشوع.
व्यास उवाच
Time is relative across realms: the Pitṛs experience a different day-night cycle, where a human month equals their full day and night. This frames human observances within a broader dharmic cosmos and encourages disciplined, timely performance of duties and ancestral rites.
Vyāsa is instructing about cosmological time-reckoning connected with the ancestors (Pitṛs), explaining that the bright fortnight corresponds to their active daytime and the dark fortnight to their restful night.